Diccionario
ínsuloamaziq
AMAWAL ESEKENAMAZIGH
En memoria de José Antonio
García de Ara
Autor: Ignacio
Reyes García | Editor: SHAC (Islas
Canarias, 2006)
Administrador: Jorge Videgain Márquez |
Actualización: 7.X.2009
Índice · Presentación
· Fuentes · Notación · Símbolos y abreviaturas
· Diccionario
· Antroponimia · Números · Taucho
Dolatelac. Lz. ant. desus. Neso. Nombre consignado en un documento vaticano de 1431 para referirse a la isla de Lanzarote.
§ «Die Lunae Kal. Octobris [1431] provisum est ecclesiae Rubicen. in insula Dolatelac, alias de Canaria, vacante per obitum quondam fratris Henrici ultimi ipsius [episcopi] de persona fratris Ferdinandi de Talmonte [...]» [ARCHIVUM VATICANUM-AC-ACTA [Fondo] MISCELLANEE, I, fol. 223v > Wölfel 1965: 605].
N. B. El fragmento dice: «Lunes, primero de octubre [1431], es provista la iglesia del Rubicón, en la isla Dolatelac, otra de Canaria, vacante por óbito en su momento del hermano Enrique, último [obispo] de ella, en la persona del hermano Fernando de Talmonte [...].
§ Cf. «Lanzarote es una voz española anticuada, que significa lo que en latín sarcocolla, esto es, cierta especie de resina o goma balsámica. En la isla de Lanzarote se ha criado siempre la mejor casta de aquellas plantas o arbustos que llamamos tabaibas, cuyo jugo abundante, dulce y gelatinoso es un bálsamo digno de algún aprecio. Por tal lo recomiendan Bontier y Le Verrier en la historia de estas conquistas. ¿Pues qué origen más natural del título de Lanzarote?» [Viera (1772, XV, 11) 1982a, II: 296].
§ Cf. «le pais eſt beau τ plain il nya nulz bouýs fors que petis buiſſonnez pour ardoir fors que vne maniere de boýs qui ſappelle hýguýerez dequoý tout le pais eſt garný de lun bout alautre qui porte lait gn̂t medecine» [LC (ca. 1420: 36v) 2003: 145].
§ Cf. «Et de laut’ coſte deuers la guynoye qui eſt terre ferme de ſarazins eſt plain pais eſt aſſes plain eſt ny a nulz bois for que petis buyſſons pour ardoir ce ſe neſt vne manyere de bois qui ſappellent hyguyerez de quoy tout le pais eſt garny dun bout a lautre et portent lait de grant medecine» [LC (d. 1494: 51v) 2003: 351].
§ Cf. «De la sarcocola. / Nombres. / En Griego, ſe nombra Sarcocolla; en Latin Sarcocolla ; en Arabigo Anʃarot , y tambien Anazaron ; en Caſtellano Azarotes ; en Catalàn Angelot; en Portuguès Lanzarote» [Discórides (ca. 40 - ca. 90), De Materia Médica. Anotado por el Dr. Andrés Laguna. Ed. de Francisco Suárez de Ribera 1733: 96].
ANÁLISIS
— *dahlat-təllaɣ > dolatellaq, comp. f. sing.
= lit. ‘euforbiácea verde'.
*dahlat > dolat, adj. vb. m. sing. de [D·H·L] ‘verde (color)’.
*təll-ax, s. f. sing. de [L·X] ‘(fitónimo)’.
*t-əll, 1ª pers. f. sing. pres. ind. del vb. [L] ‘ella tiene’.
*haɣŭh > aɣ > aqq > aq, s. m. sing. de [Γ] ‘leche’.
*ha- > a-, por contracción.
*ɣ /ʁ/ > qq > q, por correspondencia regular y abreviación de geminada en final absoluto.
*ɣ /ʁ/ > x /x/, por ensordecimiento.
*-ŭh > -ŏ > -ø, por contracción (y eventual elisión).
Comentario
Ninguna otra fuente menciona este supuesto nesónimo, aunque bien podía haber hecho referencia a un fragmento del territorio. En cualquier caso, llama la atención su razonable correspondencia con la goma o resina llamada azaro, azarote o lanzarote (Sarcocolla), substancia producida también por una euforbiácea.
Vocabulario comparativo
D
(H) dahlat, aor.; (WE) dalăt, aor., dalat, perf. || vb. cual. Ser o estar (de color) verde.
(H) dalet; (Mb) dal (u) || adj. vb. m. sing. Color verde.
(Mb) dal (u) || adj. vb. m. sing. Color verde obscuro.
(Mb) tadulit (tə), sing.; (WE) tăddalət (tă), pl. tăddaləten (tă) || n. vb. f. Verdor.
(Kb) adal (u/wu), m. sing.; (Mb) adali (u), pl. idaliyən, m.; tadalit (tə), pl. tidaliyim (tə), f. || n. vb. Efecto de color verde claro, tinte verde claro.
(Mb) adali (u), pl. idaliyən, m.; tadalit (tə), pl. tidaliyin (tə), f. || adj. vb. De color verde obscuro.
Cf. (indo.) dhal- ‘florecer’ > (gr.) θαλλός, m. ‘ramo nuevo, tallo, vástago, rama verde’ > (lat.) thallus, m. ‘rama de mirto, tallo con sus hojas’.
Γ
(AŠ, Ntf) aɣɣu (u), pl. aɣɣutn (u); (Sw, Izy, R) aɣi (u), pl. aɣitn; (Awj) aɣev [aʁəβ] || s. m. Leche. 2. Savia blanquecina (de las plantas).
(Taš) áɣu (u) || s. m. sing. Leche agria.
(Ntf) aɣo || s. m. sing. Suero.
(Kb) iɣi (yi), pl. p. us. iɣiten || s. m. sing. Suero de la mantequilla. 2. Suero.
L
(Kb, H) el; (WE) ilu || vb. desus. (conserva algunos temas en giros estereotipados). Poseer, tener. 2. Tener parentesco, tener lazos de parentesco (consanguíneo o bien por alianza). 3. Pertenecer a. 4. Tener poder sobre. 5. Tener derecho sobre.
(H) təllax < t-əll-ax || f. sing. Bot. Nombre común de la Euphorbia granulata (Benchelah et al. 2000: 164), lit. ‘ella tiene leche’ (Prasse 1974: 79).
X
(H, WE, Y) ax, (Y) axu, pl. axxawän, (WE) ixxawăn; (Sw) axi || s. m. Leche. 2. Savia blanquecina (de las plantas).
Sociedad de Historia Antigua
de Canarias
Islas Canarias